شهرستان شوشتر در شمال استان خوزستان بین 48 درجه و 20 دقیقه طول شرقی و 32 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی واقع گردیده است. این شهرستان از شمال به شهرستان گتوند و کوههای بختیاری، از مغرب به شهرستانهای دزفول و شوش،از شرق به شهرستان مسجد سلیمان و از جنوب به شهرستان اهواز محدود می گردد. از نظر آب و هوا، شوشتر در منطقه گرمسیری است و زمستانی معتدل و تابستانی گرم دارد. با توجه به پیشینه کهن شوشتر، جغرافی نویسان دورانهای گذشته، در مورد ویژگیهای جغرافیایی این شهر اظهار نظر کرده اند که در اینجا به برخی از آنها پرداخته می شود. مقدسی در مورد شوشتر آورده است که:«در همه خوزستان بهتر از شوشتر نیست. باغها اطراف آن را گرفته اند. آنجا بهشت خوزستان است،انواع میوه در آنجا بعمل می آید و آبی سرد دارد که در زیر زمین روان است.» ابن رسته این شهر را از خوره های (توابع)اهواز(خوزستان) می داند و فاصله آن را در دو مرحله جمعاً16 فرسخ می داند. نظامی در اشعار خویش بهار شوشتر را اینگونه توصیف می کند: «همه عالم بهار شوشتری---- جایگاه تذر و کبک دری»، تذکره شوشتر هوای بهار آن را بغایت معتدل می نامد و می گوید:« وفور گل ولاله و ریاحین خدا آفرین در صحراهای آن به حدی است که وصف آن نتوان نمود» تحفة العالم و تاریخ جغرافیایی خوزستان نیز ضمن بیان حدود جغرافیایی، توصیفاتی از آب و هوای مناسب این شهر دارند. علاوه بر آن دروازه های قدیمی این شهر نیزبه شرح زیر نام برده شده است.1- دروازه ماپاریان در شمال که به رودخانه شطیط باز می شد،2- دروازه دزفول در زاویه شمال غربی متصل به پل شادروان شاپوری که راه دزفول از آن می گذرد،3- دروازه آدینه در مغرب شهر در کنار نهر داریان،4- دروازه لشکر در زاویه جنوب غربی و متصل به پل لشکر،5- دروازه مقام علی در زاویه جنوب شرقی مشرف بر رود گرگر،6- دروازه گرگر در سمت مشرق که از روی سد گرگر عبور می کرد. شاید تعداداین دروازه ها در زمانهای مختلف تغییر کرده باشد زیرا منابع قدیمی تر گاهی چهار دروازه و گاه پنج دروازه برای آن ذکر کرده اند. این شهر در روزگار پیشین از شهرهای بسیار مهم و زیبای ایران بشمار می آمده و دارای بازارهای بزرگ و باغهای متعدد وگسترده بوده است. باغهای شوشتر از شهرت بسیاری برخوردار بوده اند و به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می شدند. عمده ترین باغهای داخلی عبارت بودند از: سالم آباد،گلابی،بلاگردان و باغهای سمت مشرق مانند باغ بلبل،باغ خواجه فیض الله لشکرنویس و تاش علیا و سفلا. باغهای خارج شهر که بیشتر در جنوب واقع بودند عبارتند از: باغ نو،باغچه شیخ، باغ شاه و باغ وقفک و بیشه عزیزخان و باغ شرابدار وباغ نوروزخان و باغ حسین آباد و باغهای منطقه میاناب. از باغ دیگری بنام باغ سبزه میدان که باغ ملی بوده نیز نام برده شده که درساحل راست شطیط مقابل قلعه سلاسل قرار داشت. مردم شوشتر برای فرار از گرمای تابستان اقدام به ابداع زیرزمینها و سردابهایی نمودند که در زبان محلی بنام شوادون(shavadun) معروف هستند و تا کنون تعداد زیادی از آنها در خانه های ساکنین شوشتر موجود است و برخی از آنها بوسیله قناتهایی به رودخانه راه داشته است تا از نسیم خنک رودخانه نیز بهره ای برده شود. آب آشامیدنی و مورد استفاده ساکنین شهر از رودخانه کارون بوده که در شمال این شهر به دوشاخه اصلی شطیط در غرب و گرگر در شرق و یک شاخه فرعی بنام نهر داریان بموازات شطیط تقسیم شده است. دو شاخه اصلی در 40 کیلومتری جنوب شوشتر در منطقه بندقیر بهم پیوسته بهمراه رود دز راهی اهواز می شوند.
وجه نام گذاری و تاریخ بنای شوشتر
تقریباً همه نوشته های پیشینیان و به تبع آنها منابع تحقیقی جدید، بنیانگذاری شوشتر را به دوران اساطیری ایران نسبت می دهند و تاریخ بنای آن را بعد از شوش می دانند. بطوریکه نقل شده است روزی هوشنگ پیشدادی از پادشاهان اساطیری ایران ضمن گردش در اطراف شوش به کنار رود کارون می رسد و چون آنجا را مکان باصفایی می یابد دستور می دهد شهری در آنجا بنا کنند و نام آن را شوشتر به معنای خوب تر از شوش(شوش= خوب)می گذارد. یاقوت حموی و به نقل از او اعتمادالسلطنة در مرآت البلدان از فردی به نام زجاجی آورده اند که این شهر را از آنجهت تُستَرگویند که شخصی بنام «تُستَرابن نون» از طایفه بنی عجل آن را فتح کرد و بنام او نامگذاری شد.البته نظریه زجاجی کمی سست می نماید زیرااولاً خود یاقوت حموی در پایان این روایت می نویسد به چیزی نمی ارزد وثانیاً شوشتر پیش از سقوط بدست اعراب شهر مهمی بوده و قطعاً نامی داشته که همان شوشتر باشد.از طرف دیگر در هیچ منبع موثقی ،فاتح شوشتر بنام تستر نامیده نشده است. بلکه اکثر منابع ،ابوموسی اشعری را بعنوان فاتح شوشتر ذکر می کنند. برخی نیز بدلیل داشتن شش دروازه ،آن را ششدر نامیده اند. نظریه بسیار محکم دیگری نیز در باب نام شوشتر وپیوند آن با ایزدان کهن ایرانی در کتاب آثار و بناهای تاریخی خوزستان تألیف احمد اقتداری جلد دوم آمده است که می توان به آنها استناد نمود.حمدالله مستوفی در نزهة القلوب آورده است که هوشنگ پیشدادی ساخت و خراب شده بود،اردشیربابکان(بنیانگذا� �ساسانیان)تجدیدعمارت آن کرد وشکلش بر مثال اسب ساخت. در باب تاریخ بنای شهر به نقل از ابن مقفع آمده است که اول شهری که بعد از توفان نوح بنا نمودند شوش و سپس شوشتر بود. نامگذاری شوشتر در اشعار برخی شعرا نیز اشاره شده است.
«آن تر تفضیل تو،باشد عیان برتری از هر بلاد این جهان ای که از هوشنگ باشد بنیه ات شهر شش دروازه گشته کنیه ات»
(شوش=خوب،شوش+تر=خوبتر)،
